Polska jest liderem we wdrażaniu e-usług oraz cyfryzacji administracji publicznej. Jak na ten rozwój wpływa rewolucja AI? Poznaj wykorzystanie sztucznej inteligencji w usługach cyfrowych administracji publicznej.
W kwestii usług cyfrowych dla obywateli Polsce zdecydowanie bliżej do Estonii (najbardziej zdigitalizowanego kraju na świecie) niż największych gospodarek zachodniego świata. Administracja publiczna w naszym kraju stosunkowo wcześnie zaczęła procesy integracyjne swoich wewnętrznych systemów, a także wdrażanie nowych rozwiązań z zakresu IT. Nie inaczej jest z rozwiązaniami sztucznej inteligencji będącymi aktualnie motorem napędowym dla całej polskiej gospodarki.
Samo wykorzystanie generatywnej sztucznej inteligencji ma potencjał, aby w przyszłości przełożyć się na 8 miliardów złotych rocznych oszczędności w zarządzaniu usługami cyfrowymi administracji publicznej (według raportu Implement Consulting Group oraz AI LAB SGH). Władze publiczne
odgrywają aktualnie kluczową rolę w ułatwianiu regulacji dotyczących stosowania AI,
a szybkie wprowadzenie tej technologii może przyspieszyć jej upowszechnianie
w całej gospodarce. Polska administracja publiczna stała się niejako wzorem dla całej
gospodarki w kontekście wdrażania usług cyfrowych oraz implementacji w nich nowoczesnych rozwiązań technologicznych takich jak uczenie maszynowe, AI czy Gen AI.
Sztuczna inteligencja w administracji publicznej jest postrzegana jako technologia, która ma wspomagać pracę ludzką, zwiększać jej efektywność, a nawet częściowo ją zastępować, zwłaszcza w obliczu braków kadrowych. Szacuje się, że 72% miejsc pracy w polskiej administracji publicznej może być wspomaganych przez Gen AI, co stanowi około 880 000 stanowisk (według raportu Implement Consulting Group oraz AI LAB SGH).
Co szczególnie istotne w sektorze publicznym z wyżej przytoczonego raportu dowiadujemy się również o potencjale zwiększenia wartości wydawanych pieniędzy (value of money) o aż 7%, co pozwala na ograniczenie wydatków publicznych prawie o 1%. Rodzaje oraz rola AI w administracji publicznej W kontekście transformacji cyfrowej polskiej administracji stosuje się różne formy sztucznej inteligencji. Choć terminy AI, Machine Learning (ML) i Generative AI (Gen AI) są często używane zamiennie w szerszym ujęciu, w praktyce są to zupełnie różne od siebie technologie
AI wspierane przez Uczenie Maszynowe
W najprostszym ujęciu obejmuje systemy, które automatyzują procesy i wspierają podejmowanie decyzji. ML (często używany do analizy danych i rozpoznawania wzorców) jest kluczowy w usprawnianiu procesów administracyjnych. Przykładem zaawansowanego wdrożenia opartego na AI/ML jest system Kaspro w Polskim Urzędzie Skarbowym. Kaspro przegląda zeznania podatkowe, rozpoznaje błędy, zagrożenia i prawidłowości w czasie rzeczywistym, co przyczyniło się do skrócenia czasu obsługi o około 30%. Takie rozwiązania wspierają kontrolę poprawności dokumentów i wychwytywanie nieprawidłowości, zwiększając transparentność usług
Szacuje się, że 72% miejsc pracy w polskiej administracji publicznej
może być wspomaganych przez Gen AI, co stanowi około 880 000 stanowisk
Generatywna Sztuczna Inteligencja
To specyficzny rodzaj AI, który koncentruje się na tworzeniu treści, takich jak tekst, odpowiedzi, streszczenia czy wstępne dokumenty, często w języku naturalnym. Gen AI jest kluczowa w zadaniach przekrojowych, takich jak sporządzanie dokumentów, obsługa indywidualnych spraw oraz komunikacja z obywatelami.
Na przykład, Gen AI może wstępnie wypełniać formularze i sporządzać dokumenty prawne. Aktualnie trwawdrożenie własnego asystenta AI w obrębie aplikacji mobilnej AI. Rozwiązanie bazować będzie na autorskim modelu językowym PLLuM.
Badacze z AI LAB Szkoły Głównej Handlowej w swoich publikacjach wskazują pięć kluczowych, przekrojowych zadań stanowiących aż 38% czasu pracy urzędników, które można wesprzeć rozwiązaniami AI. Mowa o indywidualnym rozpatrywaniu wniosków, zarządzaniu miejscem pracy, finansowaniem i budżetowaniem, zarządzaniu przepisami prawnymi oraz alokacją zasobów publicznych. Do większości z nich wdrażane są już rozwiązania AI, a w obszarach tych tkwi aż 80% potencjału ekonomicznego rozwiązań AI
Na przestrzeni ostatnich lat zauważalna jest również zmiana w podejściu pracowników do narzędzi wspierających ich pracę. Aktualnie aż 62% ankietowanych pracowników administracji publicznej w Polsce wykorzystuje różnego rodzaju narzędzia AI, a 60% ankietowanych wykorzystuje narzędzia Gen AUI do sporządzania dokumentów lub raportów.
Generatywna AI administracji publicznej – Polski Model Językowy PLLuM
Kluczowym elementem wspierającym wdrażanie Gen AI w polskiej administracji jest PLLuM (Polish Large Language Model). Jest to projekt mający na celu stworzenie otwartego polskiego modelu językowego. PLLuM został bowiem zaprojektowany w sposób uwzględniający polski kontekst (językowy, kulturowy, regulacyjny). Ponieważ większość dużych modeli językowych była trenowana na danych anglojęzycznych, polskie modele są niezbędne, aby radzić sobie z polską fleksją, kontekstem kulturowym i urzędowym językiem, a także zapewnić większą niezależność i suwerenność technologiczną. PLLuM jest wraz z Bielikiem pierwszym polskim publicznym modelem LLM. Został on udostępniony na otwartej licencji, co pozwala na jego szerokie.
CZYTAJ TEŻ: Chińskie AI rzuca rękawicę Google’owi. DeepSeek kontra DeepMind, czyli chiński Sputnik w AI
wykorzystanie w nauce, biznesie i sektorze IT. Do wyboru istnieje kilka wersji różniących się ilością parametrów, co pozwala na budowę modeli SLM do przetwarzania lokalnego np. danych wrażliwych lub globalnych modeli LLM do obsługi wirtualnych asystentów. Co istotne całość kładzie nacisk na bezpieczeństwo. PLLuM może wspierać administrację w wielu aspektach, w tym w interakcji w języku naturalnym oraz dostarczaniu wiedzy uwzględniającej polskie realia. Aby ograniczyć ryzyko tzw. halucynacji AI (generowanie fałszywych informacji), PLLuM wykorzystuje rozwiązania typu RAG (Retrieval-Augmented Generation). Systemy RAG wyszukują informacje w kontrolowanej bazie wiedzy (zamiast zgadywać), klasyfikują fragmenty i odpowiadają na ich podstawie, co pozwala na korzystanie z najświeższych danych i podawanie źródła odpowiedzi.
Nowa generacja e-usług: Wirtualny Asystent w mObywatelu
Na bazie doświadczeń ze sztuczną inteligencją oraz budową własnych modeli językowych stworzono produkt finalny dla obywateli polski. Mowa o wirtualnym asystencie opartym na omawianym modelu PLLuM, który integruje się z aplikacją mObywatel 2.0. Jest to inteligentny czat, którego celem jest szybsze znajdowanie potrzebnych informacji i ułatwienie zrozumienia procedur urzędowych. Obywatel nie będzie musiał znać fachowego słownictwa, wystarczy, że wpisze pytanie w języku naturalnym (np. „Zgubiłem dowód – co robić?”), a asystent poprowadzi go krok po kroku i wskaże odpowiednie formularze oraz źródło informacji. Obywatele wysoko cenią takie funkcjonalności, zwłaszcza automatyczne wypełnianie formularzy i dokumentów. Według badań przeprowadzonych przez Polski Instytut Ekonomiczny w lipcu 2024 większość badanych byłaby w stanie zapłacić za takie funkcje w modelu subskrypcyjnym.
Integracja systemów i zarządzanie danymi jako fundament usług cyfrowych
Sztuczna inteligencja bardzo często wykorzystywana jest w warstwie kodu źródłowego, który nie jest na pierwszy rzut oka widoczny dla użytkowników końcowych. Wdrożenie zaawansowanych usług cyfrowych i AI jest ściśle uzależnione od efektywnej integracji systemów teleinformatycznych oraz sprawności w przekazywaniu danych, co ma charakter fundamentalny
dla cyfryzacji. Administracja publiczna opiera się na zadaniach przekrojowych, takich jak obsługa indywidualnych spraw, finanse i budżet oraz alokacja zasobów, które stanowią 80% potencjału
ekonomicznego AI w sektorze.
Zintegrowane systemy, choć często niewidoczne dla obywatela, stanowią podstawę do automatyzacji. Skupienie się na pięciu najważniejszych zadaniach przekrojowych, takich jak obsługa indywidualnych spraw, finanse i budżet oraz alokacja zasobów, pozwala na osiągnięcie korzyści skali we wszystkich instytucjach publicznych (ministerstwa, województwa, powiaty, gminy).
Kiedy obywatel dokonuje cyfrowej zmiany w jednym rejestrze (np. CEIDG), w tle działają mechanizmy automatycznej wymiany danych między systemami teleinformatycznymi (takimi jak te wykorzystywane przez ZUS czy Urząd Skarbowy). Dzięki temu, procesy stają się szybsze, a formularze wstępnie wypełnione. W przypadku Urzędu Skarbowego, AI (jak system Kaspro) może dodatkowo weryfikować dane i prawidłowości w czasie rzeczywistym. Taka niewidoczna automatyzacja i bezproblemowe przekazywanie danych minimalizuje konieczność odwiedzania różnych urzędów, co jest kluczowym celem e-administracji.
Innym przykładem może być system ARBUZ (Analiza Regulaminów Badań UOKiK-owskich Zapisów) będący aktualnie jednym z najważniejszych i najbardziej praktycznych przykładów wykorzystania AI w polskiej administracji. Jego rolą jest identyfikacja potencjalnie
niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych) w umowach i regulaminach stosowanych przez przedsiębiorców w relacjach z konsumentami (B2C). System został opracowany przez zespół AI LAB z Ośrodka Przetwarzania Informacji – Państwowego Instytutu Badawczego (OPI PIB), po wygranym konkursie zorganizowanym przez UOKiK. Skuteczność ARBUZ-a wzbudziła zainteresowanie Komisji Europejskiej, która rozważa jego wykorzystanie w innych państwach członkowskich UE.
Nowa era e-usług dzięki AI
Wdrożenie ekosystemu sztucznej inteligencji w całej administracji publicznej otwiera zupełnie nowe możliwości cyfryzacji usług dla obywateli. mObywatel jako hub centralny oraz pierwsze narzędzi do komunikacji na linii obywatel-państwo z miesiąca na miesiąc otrzymuje nowe aktualizacje, w tym funkcje oparte lub wspierane na AI. Sztuczna inteligencja to również wartość dodana dla pracowników sektora publicznego, którzy mogą wykorzystywać systemy ułatwiające ich codzienne zadania. Nie wolno zapominać również o funkcjach analitycznych oraz predykcyjnych AI w administracji publicznej. Analiza zebranych danych pozwala na rozwiązywanie problemów obywateli jeszcze przed ich wystąpieniem.
Dane zebrane przez badaczy z SGH oraz analityków Implement Consulting Group jasno wskazują na przyszłość wykorzystania AI. Rozwiązania wspierane sztuczną inteligencję już dziś stają się uzupełnieniem całego ekosystemu administracji publicznej. AI działa zatem jak uniwersalna baza, która może być skalowana w wielu urzędach.
*Tekst pochodzi z Raportu TOP AI Driven Companies 2025